Тешко издржливите топлотни бранови во западна и северна Европа го вратрија на дневен ред прашањето – зошто таму нема климатизација? И дали ќе ги има повеќе?
Во земји како САД, Австралија и Јапонија, топлите и влажни летни месеци се подносливи благодарение на студениот воздух што постојано го произведуваат клима уредите, пишува Дојче веле (DW).
Меѓутоа, во поголемиот дел од Европа „решението“ е да се спуштат ролетните, да се вклучи вентилаторот и секогаш да се има доволно ледена вода при рака.
Според податоците од Министерството за енергетика на САД, околу 90 проценти од луѓето во САД имаат климатизација во своите домови.
Во ЕУ, која има слична клима, тој процент е само околу 20 проценти.
Но, постојат големи разлики меѓу земјите. Во сончевата Шпанија, околу половина од домаќинствата имаат систем за ладење, додека во Германија, само околу шест проценти од домаќинствата имаат систем за ладење.
Секако, за тоа постои добра причина. Бидејќи, до неодамна, клима уредите не се сметаа за неопходни во многу европски земји, особено на северот од континентот.
Летата отсекогаш била топли – што се промени?
Топлото време отсекогаш било дел од европските лета, но екстремните топлотни бранови – продолжени периоди на високи температури што ја загрозуваат инфраструктурата, екосистемите и здравјето на луѓето – сега стануваат новата нормалност.
Меѓувладиниот панел на Обединетите нации за климатски промени покажа дека екстремната топлина се зголемува побрзо отколку што предвидуваат климатските модели, особено во Западна Европа.
Неодамнешна анализа од европското истражувачко партнерство Climameter, кое ги проучува екстремните временски настани, покажа дека температурите во јуни 2026 година биле помеѓу два и четири степени Целзиусови повисоки отколку што биле под слични услови на крајот на 20 век.
Ваквите опасни услови „доведуваат до нагло зголемување на побарувачката за електрична енергија за ладење“, рече италијанскиот истражувач Томасо Алберти, кој работи со Climameter.
Побарувачката за системи за климатизација и ладење во Германија се зголеми за 75 проценти помеѓу 2019 и 2024 година, што беше најтоплата година досега.
И покрај тој тренд, отпорноста кон клима уредите сè уште постои во Европа, вели Штајн Ренебау, заменик-генерален секретар на индустриското здружение Eurovent.
„Меѓу советите за тоа како да се разладите за време на жештината, што циркулираат на социјалните мрежи, сè уште гледам препораки за избегнување на користење климатизација“, изјави тој за DW.
„Ладењето сè уште премногу често се смета за луксуз. Сепак, топлината претставува сериозен ризик за јавното здравје. Секоја година во Европа, десетици илјади луѓе умираат од последиците од високите температури“, додава тој.
Европските домови не се изградени за греење или климатизација
Многу куќи во Германија и други делови од северна Европа се дизајнирани да ја задржат топлината во текот на студените месеци, но не и да обезбедат максимално ладење во текот на жешките лета, пишува DW.
Неодамнешно истражување покажа дека речиси половина од испитаниците низ Европската Унија се обиделе да се заштитат од топлината со подобро засенчување и изолација. Сепак, сè повеќе луѓе се свртуваат кон клима уреди.
„Деновите на ниска климатизација во Европа се ближат кон крајот“, рече Хелге Бринкман од Boston Consulting Group, експерт за зелена енергија и заштита на животната средина.
Инсталирањето климатизација во постарите европски згради често е предизвик.
„Додека системите за ладење лесно се инсталираат во нови станбени и комерцијални згради, адаптирањето на постојната инфраструктура е многу посложено“, се наведува во анализата.
Историските градови низ Европа честопати се соочуваат со дополнителни регулаторни и естетски пречки. Покрај тоа, на многу станари не им е дозволено да инсталираат клима уреди поради рестриктивни правила или не се подготвени да инвестираат значителни ресурси во имот што не е нивен.
Како резултат на тоа, жителите на земјите каде што околу половина од населението живее во изнајмен стан – како што се Германија, Данска и Австрија – честопати прибегнуваат кон помалку ефикасни методи за ладење.
Ладењето станува сериозен проблем
Трошоците се уште една причина зошто многу Европејци се откажуваат од инсталирање климатизација. Растечките цени на енергијата ја прават борбата против топлината скапа, при што 38 проценти од испитаниците во анкета спроведена низ цела ЕУ рекле дека не можат да си дозволат да ја одржуваат својата куќа на удобна температура.
Студија од 2020 година во Италија која истражуваше како глобалното затоплување го поттикнува растот на употребата на клима уреди во земјите со умерена клима.
Ренебог истакнува дека греењето во зима се смета за основна животна потреба, додека истото не може да се каже за ладењето.
„Можеби е соодветно да се признае дека неможноста да се одржи безбедна температура во зградите во текот на летото станува сериозен социјален и јавноздравствен проблем“, рече тој.
Клима уредите придонесуваат за глобалното затоплување
Загриженоста за животната средина, исто така, ја забави пошироката употреба на климатизацијата во Европа. Бидејќи клима уредите само го преместуваат проблемот на друго место. Бројни студии покажаа дека нивната употреба може да ја зголеми надворешната температура за неколку степени, создавајќи маѓепсан круг.
Ренебог верува дека транзицијата на Европа кон почисти извори на енергија помага во намалувањето на емисиите и додава дека моделите на потрошувачка на енергија се менуваат.
„Европа доживува сезонска промена: бројот на денови кога е потребно ладење се зголемува, додека бројот на денови кога е потребно греење се намалува. Со други зборови, ќе користиме повеќе енергија за ладење, но веројатно помалку за греење“, вели тој.
Дали постојат алтернативи на клима уредите?
Постојат и поеколошки алтернативи на стандардните клима уреди.
„Новите згради можат да бидат дизајнирани да имаат помали потреби за ладење и да користат други решенија наместо традиционалните системи за климатизација“, рече Жан-Себастијан Брок од Европскиот институт за енергетска и климатска политика за време на топлотниот бран во јули 2025 година.
Ваквите решенија вклучуваат архитектонски решенија што ја подобруваат природната вентилација, употребата на материјали што задржуваат помалку топлина, како и подобра заштита од сонцето преку ролетни, тенди и кровни настрешници.
Зелените површини и водните карактеристики, исто така, помагаат во ладењето на градовите и го намалуваат ефектот на урбан топлотен остров. Затоа, многу градови инвестираат во заеднички решенија како што се системи за прскање и јавни центри за ладење.
Во градови како Париз, Стокхолм и Копенхаген, развиени се системи за ладење на окрузи, кои користат ладна вода и подземни цевки за ладење на многу згради истовремено, наместо на поединечни згради.
Паметните технологии што вклучуваат сензори и вештачка интелигенција можат да ги направат новите клима уреди до 40 проценти поефикасни, намалувајќи ја и температурата и емисиите.
Дојче Веле
МИА
