И годинава Министерството за земјоделство, шумарство и рибарство го подготви Извештајот за состојбата со земјоделството во 2023 година, популарно познат како Зелен извештај, кој континуирано се објавува од 2011 година. Оние кои ги интересираат бројките во земјоделството, со нетрпение го очекуваат овој извештај, што се објави порано од претходно кога беше достапени дури при крајот на годината.
Кога би ја набљудувале општата состојба во земјоделството, би можеле уште еднаш да констатираме дека не е ништо подобра во споредба со претходната година (во некои сегменти е и полоша, на пример во органското земјоделство за кое пишував) и дека Доделените милионски суми поддршка стимулации и субвенции сè уште не ја оправдаа целта. За волја на вистината, доколку ја немаше оваа поддршка, податоците сигурно би биле од година во година се полоши.
Бавно подмладување на стопанствата
Лани 165.000 земјоделци се занимавале со земјоделство и според податоците од Регистарот на 31 декември 2023 година искористиле вкупно 1.160.027 ха земјоделско земјиште, додека статистичките податоци укажуваат на искористеност на 1,5 милиони ха. Едноставна пресметка ни овозможува да заклучиме дека речиси 340.000 ха не се евидентирани во регистрите, односно за нив не е обезбедена поддршка. Ако зборуваме за искористените површини, дури 76,5% од фармите користат до 5 хa, со просек од 7 хa.
Минатата година 38% од носителите на земјоделски стопанства биле на возраст над 65 години, што е намалување во однос на 2022 година кога имало 39,6%. Проектите од Програмата за рурален развој, подмерка 6.1 наменета за млади земјоделци, која наскоро ќе биде заменета со Интервенција 75.01 – Нови млади земјоделци и која дополнително треба да го намали учеството на постарите носители, а да го зголеми бројот на оние со возраст до 41 година, која во моментов е 14,3%.
Во растително производство има намалување на речиси сите житни култури, освен пченката, а кај индустриските производи намалено е производството на маслодајна репка, шеќерна репка и тутун. Вкупното производство на зеленчук е намалено за 0,5%, а на овошјето е зголемено за 1,1%. Интересно е што во 2023 година евидентирани се 37.939 ха овошни насади, од кои 24,6% се насади со лешници, а 24,4% насади со ореви. Количините на произведеното овошје, зрната од бадеми и ореви, сè уште се занемарливо мали и најголем дел од нашите потреби се задоволуваат со увоз.
Ниско ниво на доволност
Во сточарството е забележано намалување од сите категории на добиток, што резултираше со намалување на производството на производи од оваа гранка од земјоделството. Така, производството на кравјо млеко е намалено за 19,8%, овчо за 24,5%, а козјо за 16,6%. Производството на трпезни јајца во 2023 година е помало за 5,4%.
Сето ова има влијание врз доволноста во Република Хрватска за главните земјоделски производи, која традиционално е ниска долги години. Самостојни сме само во производството на жита и маслодајни култури. На пример, ние произведуваме три пати повеќе соја од нашите потреби, но затоа задоволуваме само 40% од потребите за масло од соја.
Во овоштарството самостојни сме само во производството на вишни и цреши, што, гледајќи го од перспектива на обичен потрошувач кој годинава беше сведок на енормните цени и на вишните и на црешите, изгледа малку чудно. Со производството на мандарини речиси целосно ги задоволуваме сопствените потреби, но загрижувачки е да се знае дека во производството на јаболка сме само на 70% од задоволувањето на сопствените потреби. Ова е значителен пад во споредба со, на пример, 2019 година, кога доволноста беше дури 130%.
Севкупно, ние произведуваме зеленчук за да задоволиме само 47% од сопствените потреби, а произведуваме дури и компир за само 42% од домашните потреби. Со зголемувањето на неговата цена, верувам, во поповолни резултати за 2024 година.
Според податоците на Националното биро за статистика, во 2023 година се увезени земјоделски и прехранбени производи во вредност од 5,9 милијарди евра, а извезени се во вредност од 3,9 милијарди евра, што резултирало со дефицит од 2,0 милијарди евра.
Зошто се намалува бројот на приматели на грантови?
Интересно е што лани бројот на корисници на субвенции по директни плаќања паднал на 98.811, додека во 2022 година имало 103.745. Според некои неофицијални информации, годинава тој број се уште паѓа.
Можните причини се кријат во дополнителните административни барања што го следат работењето на земјоделското стопанство, кои делумно беа намалени на почетокот на годинава по големите притисоци. Така, на пример, гео-означувањето стана препорака, а не обврска, а за некои интервенции како дел од мерките на ИАКС, беше укината обврската за доставување пропишани обрасци.
Има помалку корисници на поддршката и поради воведувањето на терминот „активен земјоделец“ како оној кој има право на директни плаќања.
За потсетување, за „активно“ се смета секое физичко лице запишано во Регистарот на семејни фарми и физички и правни лица запишани во Регистарот на фармери, чиј стандарден економски резултат е поголем од 3.000 евра, како и сите земјоделци без разлика од наведениот праг на ЕВПГ, кои се во примени директни плаќања во износ помал од 5.000 евра во претходната година.
И на крај, зборувајќи од лично искуство врз основа на едукација на голем број корисници на директна поддршка како дел од задолжителното годишно образование, констатирам дека некои се откажуваат и по воведувањето на мониторингот, постојан надзор на спроведувањето на земјоделските активности на регистрираните земјоделски парцели. Иако целта на мониторингот не е казнување, туку детектирање и елиминацијата од системот за поддршка на оние кои можеби цела деценија добивале поддршка, а немаат ниту „З“ од земјоделството.
Пишува Марин Кукоч – дипломиран агроном
Извор: Agroklub.com
