На подрачјето на северна Бачка, во 2026 година, се забележува тренд на зголемување на површините под сончоглед на сметка на пченка и соја, според Службата за прогнозирање и известување за заштита на растенијата (PIS). Пред сеидбата на сончогледи, велат тие, фокусот мора да биде на следниве сегменти: плодоред, избор на хибриди, подготовка на почвата и зачувување на влагата, време на сеење, густина на сеење и ѓубрење.
„Климатските промени имаат директно влијание врз намалувањето на површините под соја и пченка, првенствено поради екстремните суши и високите температури што ги прават овие култури ризични за одгледување без наводнување“, истакнува PIS.
Одговор на сушата
Зголемувањето на површините под сончоглед е директен одговор на земјоделците на повеќегодишните суши што ги десеткуваа приносите на културите што ја сакаат влагата.
Сончогледот се појавува како „побезбедна“ опција за земјоделците од неколку причини:
Отпорност на суша – за разлика од пченката и сојата, сончогледот има длабок коренов систем кој ја црпи влагата од подлабоките слоеви на почвата, што му овозможува да преживее екстремни топлотни бранови.
Постабилни приноси – додека пченката може да пропадне до 70% во сушни години, сончогледот обезбедува постабилна култура под истите услови, што го прави економски попрофитабилен.
Избегнување на микотоксини – пченката погодена од суша е подложна на развој на габи кои произведуваат микотоксини, додека сончогледот нема ваков ризик, што го олеснува неговото пласирање и складирање.
Економски моментум – Иако приносите од сончоглед беа малку послаби во 2025 година, растечките цени на купување и пониските инвестициски трошоци во споредба со сојата го прават привлечен за пролетна сеидба во 2026 година.
Плодоред, избор на хибриди
PIS истакнува дека постојат неколку фактори на кои треба да се обрне внимание пред претстојната сеидба на сончоглед:
1. Плодоред е најевтината и најефикасната мерка за заштита на сончогледот.
„Сончогледот се враќа на истата парцела дури по четири до пет години. Избегнувајте сеење сончоглед по соја и канола поради заеднички болести. Проверете кои хербициди се користеле во претходната култура (особено пченка или соја), бидејќи некои препарати можат да имаат резидуален ефект што му штети на сончогледот во услови на суша“, велат од службата.
2. Избор на хибриди (прилагодливост)
Толеранција на суша и топлотен стрес: Изберете хибриди со генетика што овозможува толеранција на суша и топлотен стрес.
Должина на сезоната на растење: Размислете за рани хибриди кои ја завршуваат својата фаза на цветање пред да наиде екстремната јулска топлина.
Отпорност на болести: обрнете внимание на отпорноста (особено на нови сорти) и пламеница.
Бубачки и птици: проверете дали семето е третирано со соодветни репеленти и инсектициди. Семето мора да биде добро покриено со почва и не смее да има расфрлани семиња кои ќе привлекуваат јата.
3. Подготовка на почвата и зачувување на влагата
Минимално превртување на почвата: избегнувајте премногу минувања со сеалката бидејќи го суши семето.
Затворање на браздата: задожително затворете ја зимската бразда што е можно поскоро за да ја зачувате акумулираната зимска влага.
4. Време на сеење
Одлуката ја донесувате врз основа на температурата на почвата: сеењето започнува штом почвата во сеидебениот слој се загрее до 8 – 10°C.
5. Густина на сеење (склоп)
Во сушни години, „погустата сееидба“ може да биде контрапродуктивна.
Прилагодување на обемот: ако се предвидува екстремно суво лето, се препорачува малку поредок склоп, така што секое растение ќе има повеќе достапна влага и хранливи материи.
6. Ѓубрење (анализа на почвата)
Избегнувајте прекумерен азот: премногу азот ја зголемува лисната маса, што ја зголемува потрошувачката на вода и го прави растението почувствително на суша и полегнување.
извор:Agroklub.rs
