Ф’СТАК како нова култура во Македонија предизвика голем интерес кај многу земјоделци и домаќинства но има многу прашања како се одгледува, како се крои, како се ѓубри дали успева во нашиот регион и од таа причина еве еден мал стручен водич во однос на агротехничките мерки објавено на страната на Опитно поле Факултет за земјоделски науки и храна.
1. Услови за садење на Ф’СТАК
Клима: Сончево, топло и суво лето. Издржува температури до 40°C.
Почва: Лесна, варовничка, добро дренирана (не сака глинести или мочурливи почви).
pH: 7 – 8.
Надморска висина: 0 – 800 м.
Наводнување: Минимално (само во лето 2–3 пати).
2. Подготовка на земјиштето
1. Длабока ораница 50–60 см (на есен).
2. Се додава стајско ѓубре (3–4 t/декар) или компост.
3. Се мери pH и по потреба се додава вар или фосфор
4. На пролет се прави рамнење и трасирање на редовите.
3. Садење
Најдобро време: февруари–март (пред вегетација).
Растојание: 6 × 6 м (околу 28–30 дрвја на декар)
Во јами 60×60×60 см.
4. Сортa Егина
Aegina – најпозната грчка сорта, висок квалитет, ароматична.
Peters – машка сорта (опрашувач). Која се сади на поголем насад над 100 стебла,во просек 10% од вкупниот број
5. Ѓубрење (по години)
➤ Година 1–3
Само органско ѓубре (шталско кравјо прегорено или компост).
По малку амониум нитрат (20–30 g/дрво) напролет.
Не се претерува со азот – растението треба да се зајакне, не да расте премногу зелена маса.
➤ Од 4-та година
Рано пролет: 200–300 g NPK 15-15-15
Јуни: 200 g калциум-амониум нитрат
Септември: 150 g калиум сулфат
– На секои 3 години додај 2–3 kg шталско ѓубре прегорено по дрво.
ФСТАК како нова култура во Македонија предизвика голем интерес кај многу земјоделци и домаќинства но има многу прашања како се одгледува,како се крои,како се ѓубри дали успева во нашиот регион и од таа причина еве еден мал стручен водич во однос на резидбата која е многу важна агротехничка мерка.
Еве јасна и стручна шема за резидба на ф’стак од 1-ва до 3-та година, чекор-по-чекор, како што се работи во пракса
РЕЗИДБА НА ФСТАК
од 1-ва до 3-та година (формирање насад)
– Главна цел (во првите 3 години)
формирање силна, стабилна и проветрена крошна
без форсирање род
подготовка за долг и стабилен принос
Ф’стакот не сака агресивна резидба – помалку е повеќе.
ПРВА ГОДИНА (по садење)
Цел:
Формирање стебло и јак коренов систем
Како се режe:
се остава еден централен водач
висина на стебло: 80–100 cm
сите странични гранчиња под оваа висина → 
се отстрануваат
ако има конкурентен врв → се отстранува
Што НЕ се прави:
не се кратат врвови без причина
не се формира крошна уште прва година
Совет: првата година резидбата е минимална
ВТОРА ГОДИНА
Цел:
Избор на скелетни гранки (основа на крошната)
Како се режe:
се избираат 3–4 скелетни гранки
агол на гранки: 45–60°
растојание меѓу нив: рамномерно околу стеблото
се отстрануваат:
гранки што растат навнатре
конкурентни и вертикални изданоци
слаби и оштетени гранчиња
Што НЕ се прави:
не се скратуваат силно скелетните гранки
не се остава густа внатрешност
Форма: почеток на отворена вазна
ТРЕТА ГОДИНА
Цел:
Доформирање на крошната и стабилизација на растот
Како се режe:
се задржуваат истите 3–4 скелетни гранки
се отстрануваат:
внатрешни засенети гранки
гранки што се преклопуваат
конкурентни врвови
се поттикнуваат странични изданоци, но без кратење
Многу важно:
НЕ се брка род во 3-та година
ако има мал род → може да се остави, но умерено
Јачина на резидба: лесна
НАЈЧЕСТИ ГРЕШКИ (1–3 година)
силна резидба
прерано форсирање род
задебелена крошна
оставање многу вертикални изданоци
ЗЛАТНО ПРАВИЛО ЗА Ф’СТАК (1–3 г.)
Прво форма, па род.
Добро оформен ф’стак → 20–30 години стабилен принос.
НЕКОЛКУ ИНТЕРЕСНИ ФАКТИ ЗА ФСТАЦИТЕ
Во текот на 2021 е подигнат насад со фстаци и во текот на вегетацијата имаше цветови , и во меѓувреме има задржување на плодови ( кои имаа добро оплодување ) . Тоа ни е показател дека имаме климатски улсови кои одговараат за одгледување на фсаци. Фтсаците бараат приближно 1.000 акумулативни часови температура на или под 7 °C за време на мирување. Животната средина треба да биде сушна. Растенијата не функционираат добро во области со висока влажност. Ф’стаците имаат најскромни барања за животна средина од која било комерцијално одгледана култура. Цветовите на дрвото се опрашуваат со ветер, така што пролетниот и летниот ветер се исто така неопходни за да се обезбеди добар принос. Почнува да цвета во текот на месец март, цветовите се ситни, коренот е вретенест и влегува во почвата до 7 метри. Добро поднесува температури разлики од -30 до +42 С. Иако се смета за толерантен на суша, ф’стакот систематски дава повисоки приноси кога е достапна вода, особено во текот на летните месеци. Општо земено, водениот стрес го промовира феноменот на алтернативно плодоносење. Ф’стаците имаат големи потреби за вода особено за време на полнењето на јаткастите плодови (лето). Сепак, земјоделците не смеат да доставуваат многу големи количини вода на неколку сесии кај зрели дрвја, бидејќи вегетацијата на дрвото може да расте прекумерно и тоа може негативно да влијае на отворањето на плодот. Во повеќето случаи, земјоделците обезбедуваат најмалку 4-6 сесии за наводнување во текот на продуктивниот период во лесни и добро исцедени почви. Вообичаена шема на наводнување вклучува наводнување на млади дрвја во текот на зимата, веднаш по садењето, а потоа 8 пати во текот на првата вегетативна сезона до есен. Во следните години, наводнувањето се применува од пролет до есен (од април до септември ), во текот на 4-8 сесии за наводнување.
Фстаците треба да бидат засадени на растојание од околу 7 метри. Ако се садат на растојание помало од 6 метри по неколку години, пренатрупаноста и меѓусебното засенчување на дрвјата ќе го намалат количеството и квалитетот на производството и ќе ја отежнат бербата и резидба.
Потребно е време и трпение за одгледување фстаци. Првиот род фстаци е околу петтата година (5). Насад подигнат во текот на 2021 година даде плод прехдодната година 2023 и во текот на оваа година.
Треба да поминат околу 7 -8 години за добра родност на фстаци и 15 години за да го достигнете максималното производство. На ова, мора да се нагласи дека фстаци дрвја имаат вродена тенденција кон наизменична родност. Ова значи дека една година може да затаи родноста , потоа складира храна, што придонесува поголем принос следната година.
Обезбете квалитетни садници за садење
