Војната на Блискиот Исток меѓу Израел, Соединетите Американски Држави и Иран влијае не само на геополитиката и енергијата, туку сè повеќе влијае и на глобалното земјоделство. Конфликтот има последици на неколку нивоа, од зголемување на цените на енергијата и ѓубривата до прекини во меѓународната трговија со храна, пишува Agrarheute.
Една од клучните точки на кризата е Ормутскиот теснец, еден од најважните морски патишта во светот. Поради воените тензии, сообраќајот низ ovој премин, низ кој минува околу 20 проценти од светската трговија со нафта, стана исклучително тежок. Последица е нагло зголемување на цените на нафтата и дизелот, што директно ги зголемува трошоците во земјоделството.
Земјоделското производство е многу зависно од енергијата. Горивото се користи за работа на полска механизација, транспорт и обработка на земјиштето, но и за процеси како што е сушење на житарките.
Зголемувањето на цените на енергијата влијае и на пазарот на ѓубрива
Се проценува дека цените на дизелот и бензинот се зголемиле за приближно 15 до 30 проценти поради конфликтот, што довело до сличен пораст на трошоците за сушење. Во пракса, за сушење на жито обично се користи помеѓу 0,5 и 1 литар мазут или дизел на тон и по процентен поен отстранета влага.
Зголемувањето на цените на енергијата, исто така, силно влијае на пазарот на ѓубрива. Производството на ѓубрива бара големи количини на енергија, а прекините во транспортот од земјите од Персискиот Залив се дополнителен проблем. Се проценува дека помеѓу 25 и 30 проценти од глобалната трговија со азотни ѓубрива, особено уреа и амонијак, поминува низ Ормутскиот теснец. Клучни извозници се Иран, Катар, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати.
Поради прекините во снабдувањето, достапноста на други важни суровини, како што се сулфур, нуспроизводи од преработка на нафта и гас и фосфатни ѓубрива од регионот, е намалена. Ова дополнително ја зголемува цената на ова производство низ целиот свет. На пример, цената на уреата на Блискиот Исток на почетокот на март надмина 590 долари за тон, што е повеќе од 90 долари за тон повеќе од претходната недела.
Намалената достапност на ѓубрива и зголемените трошоци за производство ги намалуваат профитните маржи на земјоделците. Во посиромашните региони, ова може да значи дека земјоделците ќе користат помалку ѓубрива, што ќе доведе до пониски приноси на долг рок. Последица би можело да биде зголемување на глобалните цени на житарките и маслодајните растенија.
Историјата покажува дека зголемувањето на цените на храната често е придружено со социјална нестабилност. Зголемувањето на цените на основните прехранбени производи и несигурноста во снабдувањето со храна беа меѓу важните причини за политичките кризи и масовните протести за време на Арапската пролет во 2010 и 2011 година.
Посебно погодени земји од Персискиот Залив
Војната влијае и на меѓународната трговија со земјоделски производи. Транспортот на стоки станува поскап, побавен, а во некои случаи и целосно блокиран. Особено погодени се земјите од Персискиот Залив, кои се во голема мера зависни од увозот на храна. На пример, Катар увезува околу 90 проценти од својата храна од странство. Земјите од регионот зависат од увоз на околу 95 проценти соја, 91 процент растителни масла и 89 проценти пченка. Голем дел од шеќерот пристигнува и со брод, а дел се рафинира во регионот, а потоа се извезува во Африка и други делови од светот.
Прекините во транспортот влијаат и на извозниците. Пченицата во земјите од Персискиот Залив главно ја извезуваат Канада, Европската Унија, Австралија, Русија и Украина, додека пченката доаѓа претежно од Аргентина, Бразил и Соединетите Американски Држави. Големи извозници на месо се Бразил, САД и Франција, додека Австралија и Нов Зеланд се важни добавувачи на говедско и јагнешко месо.
Земјоделците во Нов Зеланд се особено зависни од извозот на јагнешко месо и млеко во прав во земјите од Персискиот Залив, поради што аналитичарите предупредуваат на можни застои и доцнења во транспортот на разладени производи.
Контејнерскиот превоз скокна на 3.800 долари
Проблеми се појавија и при извозот на ориз од Индија, особено сортата басмати. Конфликтот го наруши извозниот синџир кон Иран и земјите од Персискиот Залив. Според достапните информации, околу 400 илјади тони ориз басмати во моментов се блокирани во пристаништата или на море. Цената за транспорт на контејнер се зголеми од околу 1.800 на речиси 3.800 долари, што е повеќе од двојно зголемување. Во исто време, индиските производители се соочуваат со пад на откупните цени на домашниот пазар.
Хуманитарната организација „Леб за светот“ (Brot für die Welt) предупреди дека сегашната криза потсетува на последиците од рускиот напад врз Украина. Според нив, ситуацијата покажува колку е ранлив глобалниот прехранбен систем, особено поради големата зависност од фосилните горива и меѓународната трговија.
Европските земјоделци исто така ги чувствуваат последиците од конфликтот, иако засега претежно индиректно. Најчестите проблеми се доцнењата во транспортот, повисоките трошоци за транспорт и осигурување и послабата побарувачка за некои поскапи производи. Сепак, експертите веруваат дека европските производители веројатно нема да доживеат толку ненадејни прекини во извозот како Нов Зеланд или Бразил, кои голем дел од своето земјоделско производство го пласираат токму на пазарите на Персискиот Залив, пишува Agroklub.rs.
