Со оглед на тоа што трошоците за инпутот останаа над долгорочниот просек, како и поради падот на цените на некои земјоделски производи, земјоделците од ЕУ пролетта се соочија со тешки временски услови, што доведе до намалени проекции за принос и за квалитетот на неколку земјоделски производи. Сепак, иако сè уште е над општата стапка, инфлацијата на храната во ЕУ почнува да се стабилизира.
Извештајот за краткорочните перспективи во земјоделството на ЕУ во 2023 година, објавен од Европската комисија, покажува како изгледаат најновите трендови.
Неповолните временски услови во пролетта – суша, недостаток или преголеми количини на врнежи резултираа со задоцнето цветање, доцна сеидба на пролетните култури, зголемен ризик од штетници или намалена достапност на вода, а во најлошите сценарија во некои делови на континентот, дури и целосно пропаѓање на посевите. Ситуацијата е различна од регион до регион.
Растот на влезните трошоци што се случи по руската инвазија на Украина се забавува. Сепак, тие се уште се далеку над просекот, поради што многу земјоделци се уште имаат финансиски потешкотии.
Одобрен пакет за поддршка
Европската комисија во петокот одобри пакет за поддршка од 330 милиони евра претставен во јуни, а средствата ќе бидат насочени кон земјоделците во Белгија, Чешка, Данска, Германија, Естонија, Ирска, Грција, Шпанија, Франција, Италија, Кипар, Летонија, Литванија, Луксембург, Малта, Холандија, Австрија, Португалија, Словенија, Финска, Шведска и Хрватска. кои ќе добијат 3,37 милиони евра.
Дополнителна финансиска поддршка во износ од 100 милиони евра е наменета за оние од Бугарија, Унгарија, Полска, Романија и Словачка. Сите земји можат да ја дополнат оваа поддршка од ЕУ до 200% со средства од националните буџети.
Инфлацијата сè уште е присутна
Општата макроекономска ситуација во ЕУ продолжува да се соочува со нерамнотежи и неизвесности. Инфлацијата во еврозоната се очекува да достигне 5,4% во 2023 година, при што инфлацијата на храната ќе придонесе со 39% од вкупните зголемувања на потрошувачките цени. Како што се наведува во извештајот, ова продолжува да влијае на одлуките за купување на потрошувачите, па тие почесто се одлучуваат за малопродажни брендови и поевтини производи од истата категорија, на пример пилешко наместо говедско месо.
Млечните производи, свежото овошје и зеленчук и органските производи сè уште се погодени од послабата побарувачка. Посебно е тешко во винскиот сектор бидејќи потрошувачката е намалена, особено црвените и розе вината, а извозот е исто така помал во споредба со историското ниво постигнато во последните две години.
Во сезоната 2023/24. се предвидува зголемување на производството на житарки и маслодајни култури за 5% односно 8%, соодветно. Извозот на житни култури од ЕУ би можел да продолжи да расте, за околу 6%, додека нивниот увоз од ЕУ, особено од Украина, се очекува да падне за 35% во споредба со историски високото ниво забележано во 2022/23 година. Нагласено е дека ова е резултат на работата на подобрување на логистичките синџири и инфраструктурата за украинскиот увоз, но и поради поголемото домашно производство во ЕУ. Сличен тренд се очекува и за увозот на маслодајна репка и сончоглед.
Секторот со шеќер бележи рекордни цени, а се проценува дека производството на бел шеќер во ЕУ за 2022/2023 година ќе биде помал во споредба со 2021/22 година за 12%. Како резултат на тоа, неговиот увозно и производство во ЕУ може да се зголемат оваа сезона за 15,5 милиони тони и покрај доцниот почеток на кампањата за сеење шеќерна репка. Потрошувачката на оваа храна во ЕУ останува стабилна, без оглед на високите цени.
Намалена е консумацијата на свежо овошје и зеленчук, особено кога се во прашање свежите праски и нектарини, а причината е послабиот квалитет на овие овошја. Потрошувачката на свежи домати останува непроменета, главно благодарение на стабилната достапност на домашните пазари.
