Овој парадокс им е познат на многумина. По долгите зимски месеци, сонцето конечно почнува да се појавува почесто, деновите стануваат подолги, температурите растат, а природата го најавува доаѓањето на пролетта.
Сепак, наместо очекуваниот наплив на енергија, многу луѓе потоа чувствуваат спротивно – замор, раздразливост, пад на концентрацијата и необјасниво чувство на исцрпеност.
Зимата ја менува хемијата на мозокот
Најважната причина лежи во светлината. Во текот на зимските месеци, деновите се пократки, а недостатокот на природна светлина директно влијае на хемиските процеси во мозокот.
Кога изложеноста на сончева светлина е мала, се намалува серотонинот – невротрансмитерот кој го регулира расположението, мотивацијата и чувствата на задоволство. Во исто време, нивото на мелатонин, хормонот кој го контролира спиењето и нè прави поспани, се зголемува, според научниците во студија за Neuroscience.
Оваа промена влијае на внатрешниот биолошки часовник, т.е. циркадијалниот ритам. Резултатот е чувство на тромост, недостаток на енергија и потреба за подолг сон.
Затоа многу луѓе доживуваат состојба позната како сезонско афективно растројство, форма на депресија која е директно поврзана со промената на годишните времиња, во текот на зимата.
Зошто крајот на зимата е особено тежок?
Иако симптомите често се појавуваат веќе на есен, експертите забележуваат дека кај голем број луѓе, врвот доаѓа токму во февруари и март.
Причината е едноставна. Организмот бил изложен на недостаток на светлина, физичка активност и витамин Д со месеци, па затоа се создава еден вид „биолошки долг“. Кога времето почнува да се подобрува, телото сè уште немало време да се прилагоди на промените.
Со други зборови, природата влегува во нова фаза, но нашето тело сè уште функционира во зимски режим.
Во тој период, чести се симптомите:
- изразен замор и недостаток на енергија
- зголемена потреба за сон
- послаба концентрација
- раздразливост и промени во расположението
- желба за храна богата со јаглехидрати
Сите овие се класични знаци на сезонска депресија или поблага форма на таканаречената „зимски блуз“.
Исто така, постои и феноменот на „пролетен замор“.
Во европската медицина, ова чувство дури има и посебно име – пролетна летаргија. Тоа е состојба на привремен замор и ментална исцрпеност што се јавува токму на преминот од зима во пролет.
Телото потоа поминува низ низа адаптации. Хормоните, крвниот притисок и метаболизмот почнуваат да се прилагодуваат на подолгите денови и повисоките температури. Овој процес може да предизвика чувство на исцрпеност сè додека телото не се стабилизира.
Сонцето не го подобрува расположението веднаш
Друга причина зошто луѓето се збунуваат е фактот што доброто време не носи моментално подобрување на расположението.
На мозокот му треба време да ја воспостави рамнотежата помеѓу серотонинот и мелатонинот. Дури по неколку недели подолги и посветли денови, нивото на серотонин почнува да расте, што многу луѓе го забележуваат како ненадејно враќање на енергијата и доброто расположение.
Затоа првиот вистински топол ден во пролетта честопати изгледа речиси еуфорично – бидејќи тогаш хемијата на мозокот конечно се враќа во рамнотежа.
