Геополитичката ситуација повторно е исклучително напната и неизвесна. Од саботата, вестите од Блискиот Исток предизвикуваат загриженост во контекст на земјоделското производство.
Земјоделците не се плашат само од зголемувањето на цените и евентуалниот недостиг на гориво, туку и од зголемувањето на цените на ѓубривата. Клучното прашање е: дали нарушувањата на пазарот на енергија ќе се прелеат врз трошоците за производство на храна?
Во центарот на вниманието е стратешки исклучително важниот воден пат – Ормутскиот теснец. Низ него минува околу 20 проценти од светската потрошувачка на нафта, но и помеѓу 25 и 35 проценти од глобалната трговија со амонијак и уреа, клучни компоненти за производство на азотни ѓубрива, пишува Фармер, а пренесува Агроклуб.
Тензиите ги зголемуваат ризиците за земјоделството
Нападот на Соединетите Американски Држави и Израел, како и реакцијата на Иран на воената операција, ги потресоа стоковите пазари. Ормутскиот теснец, важен за транспорт на нафта, гас и суровини за производство на ѓубрива, стана потенцијална точка на ескалација.
Експертите потсетуваат на искуствата од 2022 година и дека порастот на цените на нафтата речиси секогаш ја зголемува нестабилноста на целиот пазар на суровини.
Поскапата енергија значи поскап гас, а гасот е основна суровина за производство на азотни ѓубрива. Првите знаци на зголемување на цените се веќе видливи. Според извештајот на „Аргус Медиа“, цената на уреата во Египет се искачила на 505 долари за тон, во споредба со 480-485 долари пред само неколку дена.
Пазарот на фосфор е исто така под притисок поради ограничениот извоз од Кина. Цената на сулфурот во таа земја се зголеми за околу 5 проценти по нападот врз Иран. Ова е особено важно бидејќи Кина е најголемиот увозник на сулфур во светот, а околу 40 проценти од нејзиниот увоз доаѓа од земјите од Блискиот Исток.
Според неофицијални информации, само кинески и руски бродови во моментов можеле да поминат низ Ормутскиот теснец, што дополнително ги комплицира глобалните синџири на снабдување.
Ќе се зголемат ли цените на ѓубривата?
Аркадиус Залевски од Институтот за земјоделска економија и прехранбена индустрија во Варшава предупредува дека цените на природниот гас на европскиот пазар на TTF веќе достигнаа 40 евра за мегават час (2 март 2026 година), а понатамошниот раст е сè уште можен. Доколку повисоките цени на гасот останат подолг временски период, ќе се зголемат и трошоците за производство на азотни ѓубрива во Европската Унија, што ќе ги зголеми флуктуациите на цените непосредно пред сезонското зголемување на побарувачката.
Тој, исто така, ја нагласува важноста на земјите од Персискиот Залив за глобалното производство. Катар, Иран, Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати и Оман се меѓу најголемите светски производители и извозници на азотни ѓубрива и сулфур. Голем дел од извозот во Индија, Бразил, Југоисточна Азија и Африка се одвива токму преку Ормутскиот теснец.
Според податоците на ФАО за 2023 година, Саудиска Арабија произведила 3,54 милиони тони азотни ѓубрива (изразени во чисти хранливи материи), Катар 2,59 милиони тони, Иран 1,83 милиони тони и Оман 0,94 милиони тони. Вкупно, земјите од Блискиот Исток произведиле речиси 10 милиони тони, додека Европската Унија, за споредба, произведила 8,25 милиони тони, а Русија 12,47 милиони тони.
Засега нема паника на пазарот, но аналитичарите советуваат на претпазливост. Клучното прашање е колку долго ќе трае конфликтот. Доколку нестабилноста продолжи, земјоделците би можеле да се соочат со повисоки цени на ѓубривата пред есенската сезона, можни доцнења во испораката и дополнителни притисоци врз трошоците, особено во Европа, пишува Данас.рс.
