Сливите и оваа година го покажа својот непредвидлив темперамент, некаде воопшто не родија, додека на други места нивниот род е исклучително голем. Во некои области, пролетниот мразот го уништи родот, па затоа нема дури ни за џем, додека на други локации гранките тежат од сливи.
Традицијата за правење на ракија за сопствени потреби, но и за продажба на пазарите кои се повеќе го ценат овој алкохолен пијалок, охрабри многумина да се одлучат за тоа сами да произведуваат ракија.
Не е лесно да се соберат сливи, секој што пораснал на село го знае тоа, но многу потешко е да се направи добра ракија. Еден од факторите што обезбедуваат добар производ е исто така – вистински казан (турцизам за котел).
Професорот Армин Тот од Панчево, кој со производство и преработка на овошјето се занимава десетина години , направи своја фејсбук група Rakija i rakijaši на која со особено внимание и пристапил на оваа тема, започнувајќи дури од самите зачотоци за правење на ракијата на овие простори – од доаѓањето на турците и носењето на првите казани за ракија.
„Дотогаш, претежно се пиела медовина, односно вино од мед, а на Јадранот, вино од грозје под влијание на Римската империја“, потсетува Армин и додава дека, со појавата на првите казани почнале да се дестилираат медовината и виното, кои ги користеле како лек, а подоцна како средство за дезинфекција. Имено, таквата ракија се додавала во вода за да стане здрава за пиење.
Бакарните казани позитивно влијаат на ракијата
„Постепено на нашите простори доаѓаат бакарните казани, пред се поради тоа што бакарот лесно се обликува. Забележано е и позитивното каталитичо дејство на бакарот врз ракијата бидејќи ги отстранува сулфурните соединенија од овошјето„ објаснува Тот.
Интересен е податокот дека првиот казан за правење ракија е патентиран во 1921 година во Заводот за патенти на бивша Југославија и тоа под реден број 1. Денешните казани не се разликуваат многу од тогашните. Разликите воглавно се поради влијанието на мајсторските школи и занаетчиите кои ги изработувале. Денешните модерни казани се надоврзани на искуството од минатото.
Колку е подебело дното, толку подобар казанот
Еден добар казан за правење на ракија мора да има однос помеѓу дното и длабочината и тоа 1:3. Најчесто казаните се со големина од 80 до 500 литри, додека помалите и поголемите казани од ова, имаат неповолен однос помеѓу дното и длабочината.
Квалитетот на самиот казан зависи од дебелината на дното, потоа од страната на капакот, должината на цевката за пареа, обемот на кондензаторот и неговиот тип. „Добрите, или така да речам, најдобрите казани мора да имаат дебелина на дното од 6 или дури 8 милиметри.“, вели Тот.
Како еден многу важен елемент, се споменува капакот, кој треба да има 12-22% од волуменот на казанот, дури пожелно е да биде уште поголем. Денешните казани имаат и мешалка, дупка за одвод, а подобрите имаат и бункер. Оние најновите, исто така имаат систем за миење и контрола, што не е задолжително за добар казан, но тоа секако ја олеснува работата.
Имено, самите казани се произведуваат во машински работилници или ги прават занаетчии, така што треба да се прави разлика помеѓу машинските и кованите казани. „Кованите, но оние добро кованите се поскапи и претставуваат поквалитетно решение затоа што, пред сè, тие секогаш се подебели, а самото ковање ја менува структурата на бакарот и станува поцврст, па затоа и подолго трае“, објаснува професорот Тот.
Секогаш е подобро да се одбере малку поголем казан
Она што преостанува да се кажае е волуменот. Мора да се тргне од количината на овошје, што е и логично, а потоа од бројот на казани кои се планира да се полнат во текот на годината.
„Магична формула за ова нема, но секогаш е подобро да се одбери малку поголем казан. Најчесто, оние кои прават ракија од хоби користат помали и тоа од 120 или 220 литри, но сепак тоа зависи од портебите. Професионалците користат поголеми казани од 500 литри или пак два од 350 литри“ објаснува тој.
Дрва или плин?
Важен фактор е методот на загревање, односно изборот на извор на енергија. Познато е дека дрвата и плинот најчесто се користат кај нас. Двата извори на енергија имаат свои недостатоци и предности.
“Дрвата и гранките имаат своја економска исплатливост затоа што имаат ниски цени. Овој извор на енергија има своја предност затоа што при горењето краткотрајно се создаваат „жешки точки“ односно зголемување на температурата, и при тоа се создаваат хемиски реакции кои позитивно влијаат на квалитетот на дестилатите“, објаснува Тот, но додава дека недостаток е тоа што овој вид енергија од една страна бара голем простор за складирање, но и одредена вештина на казанџијата за соодветно ложење и одржување на изедначен проток на дестилатот.
Кога станува збор за плинот, тој бара поскапи горилници кои треба да ја покриваат целата површина на дното со нивната конструкција, односно со пламенот. Затоа, ракиите направени со оваа енергија често имаат послаба арома, токму поради недостатокот на врели точки. „Се разбира, со горилници од висока класа, тоа не се случува, но нивната цената е речиси колку цената на самиот казан. Со плин, казанџијата треба само да го прилагоди интензитетот на пламенот во даден момент“.
Кога ќе ги земеме во предвид сите објаснувања на Професорот Армин Тот, на крајот ќе остане само прашањето – колку би чинел еден казан за некој што сака да произведува ракија од хоби, т.е. ако волуменот е околу 120 литри, добро искован, со целата придружна опрема?
Според достапните информации цената кај нас може да биде различна, но се движи некаде околу 1500 евра.
Извор: Агроклуб
Само што кај нас тешко ќе се најде казан со дно подебело од 3мм а и тоа е многу бидејќи не се нарачуваат па само за еден казан нема рентабилност, премногу бакар останува вишок. Друго, тука воопшто не се воведуваат иновации, казани се такви какви што беа и пред многу години.