Додека земјите-членки на Европската Унија, предводени од Хрватска и Словенија, во Брисел водат жестока битка за зачувување на секој европски денар наменет за нивните фармери, во домашната јавност логично се наметнува прашањето: каде би бил македонскиот аграр во оваа голема буџетска загатка? Иако во Брисел веќе се кројат историски кратења за новиот седумгодишен период (2028–2034), позицијата на полноправно членство за земја со капацитети како Македонија би значела вистинска финансиска револуција.
Прецизните математички проекции, базирани на територијата и моделот по кој ЕУ ги распределува парите за Заедничката земјоделска политика (CAP), покажуваат дека доколку Македонија во овој момент беше полноправна членка, нејзиниот буџет за земјоделство би изнесувал помеѓу 250 и 350 милиони евра годишно. Тоа значи дека за еден седумгодишен буџетски циклус, македонските фармери би имале на располагање помеѓу 1,7 и 2,4 милијарди евра – сума која е речиси тројно поголема од онаа што државата моментално може да ја издвои од сопствената каса.
Како се доаѓа до оваа милијардска бројка?
Европскиот модел на финансирање во аграрот се потпира на два клучни столба, каде големината на обработливото земјиште ја диктира финалната сума:
- Прв столб – Директни плаќања по хектар (приближно 100-125 милиони евра годишно): Просечната поддршка во ЕУ изнесува околу 200 до 250 евра по хектар. Само по оваа основа, нашите земјоделци би добивале износ кој е еднаков на целиот наш сегашен вкупен домашен буџет за земјоделство. Притоа, овие пари се исплаќаат со строга европска предвидливост и редовност, по автоматизам, без хроничните домашни доцнења и условувања.
- Втор столб – Рурален развој и модернизација (приближно 150-200 милиони евра годишно): Како нова земја-членка која треба да го достигне европскиот просек, Македонија би имала пристап до огромни капитални фондови. Овие средства би биле наменети за модернизација на фармите, изградба на системи за наводнување, нови преработувачки капацитети, дигитализација и специјални старт-ап грантови за задржување на младите во руралните средини.
Словенија како реален пример и референца
За да се потврди оваа проекција, доволно е да се погледне Словенија, која географски и според капацитетите на обработливо земјиште (околу 480.000 хектари) е многу слична со Македонија. Словенија во тековниот буџетски период на располагање имаше вкупно 1,8 милијарди евра, што во просек изнесуваше околу 250 милиони евра годишно. Дури и со најавените буџетски кратења во ЕУ кои на Словенија ѝ гарантираат минимум од 1,34 милијарди евра само за директна поддршка, оваа сума за македонски услови останува недостижен сон.
Двојна придобивка за државата
Влезот во ЕУ носи уште еден огромен економски бенефит кој често се заборава во јавноста – целосно растоварување на домашната каса. Доколку овие 250–350 милиони евра би биле чист прилив на свеж капитал од Брисел, македонската држава повеќе нема да мора да го троши сопствениот буџет за директни субвенции.
Оние 100+ милиони евра кои сега секоја година со мака се издвојуваат од државниот буџет (и често со години се префрлаат како долгови за „гаснење пожари“ кај лозарите или тутунарите), државата би можела целосно да ги пренасочи во капитални инвестиции. Парите би се инвестирале во градење на модерна рурална инфраструктура, локални патишта, училишта и болници во руралните средини.
Заклучокот е повеќе од јасен: и покрај тековните потреси, преговори и загриженоста на сегашните членки во Брисел, за земја со капацитети како Македонија, полноправното членство и понатаму останува единствениот начин за финансиски скок кој може целосно да го трансформира, спаси и модернизира домашното земјоделство.
