Европскиот сектор за маслодајни култури доживува една од најголемите трговски тензии во последните години. Шпанската земјоделска организација ASAJA и Copa-Cogeca поднесоа жалба до Европската комисија поради практиката што ја сметаат за директна нелојална конкуренција против европските земјоделци – царина од 10% наметната од Украина за извоз на семе од сончоглед, репка и соја.
Според земјоделските организации, мерката има јасна цел – да се блокира извозот на суровини од земјата со цел да се искористи нивната индустриска преработка во Украина, што овозможува последователна продажба на преработено масло на европскиот пазар по цени далеку под пазарната вредност.
Последиците веќе се чувствуваат низ цела Европска Унија. Увозот на растителни масла од Украина се зголеми за 50%, од 2 милиони на над 3 милиони тони, што сега претставува 41% од вкупниот увоз на ЕУ. Овој феномен директно ја загрозува профитабилноста на европските земјоделци, особено во земјите каде што одгледувањето и преработката на сончоглед имаат значително влијание врз земјоделската економија.
Европските производители и преработувачи мора да плаќаат реални пазарни цени за семе, додека украинската индустрија има пристап до суровини по вештачки ниски цени. Шпанија е меѓу земјите кои се најпогодени од оваа ситуација. Земјата не е само производител на семки од сончоглед, туку и голем индустриски преработувач, со бројни погони за преработка на маслодајни семиња, коментира agronewscastillayleon.com.
Масовниот увоз на евтини масла предизвикува нарушување на пазарот. Цената на увезените масла врши притисок врз домашните цени надоле, што на крај влијае на цената што земјоделците ја добиваат за своите семиња. Во економска смисла, резултатот е директно намалување на профитабилноста на одгледувањето сончоглед, соја и маслодајна репка.
Второто влијание се забележува во индустрискиот сектор. Европските преработувачки погони купуваат маслодајни семиња по пазарни цени. Меѓутоа, кога се натпреваруваат со увезени масла произведени со вештачки евтини суровини, тие ја губат конкурентноста. Индустриската преработка, која генерира работни места, инвестиции и економска активност, се префрла во земји каде што цената на суровините е манипулирана преку трговски политики.
Мерката усвоена од Украина би можела директно да го прекрши ревидираниот Договор за асоцијација меѓу Европската Унија и Украина, кој стапи на сила во октомври 2025 година, според двете организации. Тие тврдат дека данокот на излез од 10% ги крши овие принципи бидејќи го нарушува нормалното функционирање на меѓународната трговија.
Европската комисија веќе го покрена прашањето пред украинските власти. Сепак, Киев ги отфрли критиките, тврдејќи дека данокот ги засега само трговците, а не и земјоделците, толкување што ASAJA и Copa-Cogeca го сметаат за неточно. Според овие организации, вистинскиот ефект од мерката е вештачко фаворизирање на украинската преработувачка индустрија на сметка на европскиот земјоделски сектор, пишува Agri.bg.
