Пад на откупните цени, зголемувањето на трошоците за производство, вишок млеко на европскиот пазар и силниот притисок врз увозот се само дел од проблемите со кои се соочуваат производителите на млечни производи во регионот. Откупните цени паѓаат до ниво што ја доведуваат во прашање одржливоста на производството, а земјоделците предупредуваат дека без јасна пазарна политика, контрола на увозот и посилна државна поддршка, секторот би можел дополнително да ослабне.
Покрај тоа, европскиот пазар со години бележи вишок на млеко, а меѓународните трговски договори дополнително ја зголемуваат неизвесноста за производителите. Овие и други предизвици беа дискутирани на панел-дискусијата „Состојбата во производството на млеко – Регион, ЕУ, Можеме ли да продолжиме и како?“, одржана во рамките на 11-тата Советување на млекарите на Република Српска, во Босна и Херцеговина.
Ситуацијата е „ужасна“
На почетокот од панелот било покренато прашањето колку се важни организацијата и здружувањето за производителите во време на криза. Како пример за организиран систем, Јанко Петровиќ ја презентирал работата на млечна задруга од Птуј, Словенија, која годишно откупува околу 90 милиони литри млеко.
„Задругата е основана во 1992 година кога производителите на млеко одлучија да создадат своја организација која ќе работи во нивен интерес. Сите тие почнаа да продаваат млеко на оваа компанија, а таа централизирано ги бара најдобрите купувачи на пазарот“, рече Петровиќ, додавајќи дека таков модел овозможува подобра преговарачка позиција за производителите, но и најдобра откупна цена.
Зборувајќи за движењата на пазарот, тој предупреди дека ситуацијата во Европа воопшто не е оптимистичка.
„Ситуацијата на европскиот пазар е, искрено кажано, ужасна. Имаме 500 до 600 милиони литри повеќе производство секој месец отколку во претходните години. Овие количини се акумулираат преку непродадени залихи“, рече Петровиќ. Според него, цената на млекото во Словенија минатата година достигнала 53 евроценти за литар, но под притисок почнала да паѓа и сега е околу 41 до 43 центи, додавајќи дека се плаши и од тоа што ги очекува во следните три месеци – март, април, мај.
Европските сирења го преплавија пазарот
Слични проблеми почувствувале и производителите во Србија, каде што кризата предизвика протести на земјоделците и истурање на млекото. Претседателот на Здружението на производители на млеко од округот Мачва, Горан Васиќ, истакна дека еден од клучните проблеми е неконтролираниот увоз на млечни производи.
„Секоја криза може да се преживее ако се управува со неа. Сепак, во нашиот случај, Министерството во еден момент ја изгуби контролата врз ситуацијата. Европските сирења го преплавија пазарот и ги заменија домашните производи“, рече Васиќ.
Според него, недовербата меѓу производителите и државата дополнително се продлабочила кога било објавено дека увозот на сирење во декември бил двојно поголем од претходната година, иако тие предупредиле на таков сценарио.
„Увозот мора да биде под контрола – да се знае што влегува, колку влегува и каков квалитет е“, нагласи тој.
Кризата влијаеше и на откупните цени. „Вистина е дека цените за некои производители се намалија на 25 динари за литар (0,21 евро). Посебен проблем е во руралните средини каде што купувачите и препродавачите купуваат млеко од мали производители и практично ги уценуваат“, додаде тој.
Во Хрватска, „стабилно лоши“
Ситуацијата е малку постабилна во Хрватска, но ниту производителите таму не ја кријат својата загриженост. Бранко Колак, претседател на Федерацијата на здруженија на одгледувачи на говеда од хрватскиот холштајн, вели дека секторот преживува благодарение на различните модели на поддршка.
„Стабилно сме лоши. Немавме голем пад на откупната цена, но сега таа се движи помеѓу 48 и 50 центи“, рече Колак, предупредувајќи дека реалната цена на млекото во ЕУ често се прикажува различно поради различните форми на државна помош.
Неизвесноста – најголема грижа
Домаќинот на настанот, претседателот на Здружението на земјоделски производители – млечни фармери на Република Српска, Милорад Арсениќ, зборуваше за состојбата во Република Српска, потсетувајќи дека земјоделците постојано предупредувале на проблеми минатата година, но дека реакциите на институциите не биле навремени.
„Имаме интензивен, но едностран дијалог. Честопати соговорникот е отсутен“, рече Арсениќ, потсетувајќи дека на почетокот на годината, производителите на млеко организирале протест со околу 200 трактори за да го привлечат вниманието на состојбата во секторот.
Еден од најголемите проблеми во моментов е доцнењето во исплатата на стимулациите. „Со години имавме континуитет секој месец да добиваме редовна исплата од министерството и тоа ни даваше сигурност. Сега тоа го нема и тешко е да се планира производството“, нагласи тој.
Тој додаде дека производителите се соочуваат и со зголемување на трошоците за суровини. „Најмногу сме загрижени за неизвесноста – што нè чека утре. Војните и глобалните настани веќе ги зголемуваат цените на горивото и ѓубривата, што значи дека трошоците за производство ќе се зголемат“, предупреди Арсениќ.
Млекото во Аргентина 28 евроценти
Модераторот на панелот, д-р Миљан Ербез, соработник во Здружението на млечни производи на Република Српска, потоа ја поведе дискусијата во насока на меѓународните трговски договори, особено за можното отворање на европскиот пазар за производи од Јужна Америка.
Петровиќ изјави дека Европа веќе има вишок млеко и дека мора да извезува околу 20 проценти од вкупното производство во некои трети земји, вклучувајќи ја Босна и Херцеговина, односно Република Српска, Србија, Црна Гора и Албанија.
Јунешко 1,05 долари жива мера
На ЕУ ѝ се потребни суровини, литиум и многу други работи од Јужна Америка, додаде тој, но тоа не може да се направи на сметка на примарното производство. Смета дека голем проблем за Словенија ќе биде цената на јунешко.
„Цената на жива мера во Аргентина е 1,05 долари, а тоа значи дека ова говедско месо може да дојде во ЕУ за околу 2,5 евра. А нашата моментална цена е 7 евра. Значи, разликата помеѓу она што доаѓа и она што е, е толку голема што навистина треба да се запрашаме што е следно“, рече Петровиќ, наведувајќи дека верува оти увозот од Јужна Америка нема да има толку големо влијание врз млечниот сектор, „бидејќи на некој начин веќе имаме многу поголем проблем со себе и со вишоците и не знаеме како да го контролираме примарното производство до нивото што ни е потребно“.
Зборувајќи за долгорочната перспектива на секторот, неговиот колега од Хрватска, Колак, нагласи дека производителите мора да размислат за финализирање на производите и зголемување на додадената вредност. „Денес, суровината сочинува помалку од 30 проценти од цената на млекото на полиците, додека порано беше над 50 проценти. Овој тренд ќе продолжи“, предупреди тој.
Поддршка за останување на село
На крајот од дискусијата, беше покрената и темата за структурата на фармите и иднината на руралните средини. Петровиќ потсети дека бројот на производители на млеко во Словенија драстично се намалил во последните дваесет години.
„Имавме околу 20.000 производители на млеко на почетокот на 2000-тите, а денес има околу 4.200. Производството не е намалено, но бројот на луѓе кои се занимаваат со оваа работа е значително помал“, рече тој.
Според него, економските пресметки покажуваат дека за малите фарми е сè потешко да преживеат без дополнителна поддршка. Како пример, тој ја наведе Австрија, каде што државата им исплаќа дополнителна поддршка на земјоделците во износ од 1.700 евра месечно за да можат да останат на село и да продолжат со производство.
„Ова не е само прашање на земјоделството, туку и на зачувување на руралните средини. Ако луѓето го напуштат селото, ќе им биде тешко некогаш да се вратат“, заклучи Петровиќ.
извор: Agroklub.com
