Еден од најголемите проблеми на македонското овоштарство е расцепканоста на производството. Малите семејни фарми тешко можат сами да инвестираат во современи комори за ладење, скапа механизација, маркетинг или пак да преговараат со големите синџири на маркети. Резултатот е секогаш ист — зависност од прекупци и ниски откупни цени.
Како изгледа кога овој проблем ќе се реши по европски модел, најдобро покажува светски познатиот италијански конзорциум Consorzio Melinda. Станува збор за бизнис модел кој докажува дека здружувањето не е враќање во минатото, туку единствен пат кон економски опстанок.
Сторија за 4.000 семејства кои создадоа глобален бренд
Приказната за „Мелинда“ започнува во преубавите долини на регионот Трентино во северна Италија. Соочени со ризикот од напуштање на селата и неможноста поединечно да ги продадат своите јаболка, локалните фармери во 1989 година одлучиле да ги здружат силите.
Денес, овој секундарен задружен конзорциум обединува дури 4.000 овоштарски семејства организирани во 16 примарни задруги. Заедно, тие произведуваат над 400.000 тони јаболка годишно, што претставува околу 5% од вкупното европско производство.
Како функционира овој модел во пракса?
Секој фармер кој е член на задругата е целосно посветен само на она што најдобро го знае — одгледување квалитетни јаболка на своите ниви. Но, во моментот кога ќе заврши бербата, целата логистика преминува во рацете на задругата:
- Преземање и складирање: Сите јаболка се носат во заеднички капацитети каде што се врши калибрација и класна селекција.
- Нулта отпад и брендирање: Првата класа се пакува под препознатливото сино лого на „Мелинда“, додека јаболката со естетски маaни веднаш одат во погоните за преработка на сокови и здрави грицки.
- Заеднички маркетинг и извоз: Конзорциумот преговара директно со глобалните трговски синџири. Ниту еден откупувач не може да ја уценува задругата, бидејќи таа контролира огромни количини и има силна преговарачка моќ.
Светска иновација: Ладилници под земја, во рудник!
Задругата Мелинда е лидер и во одржливото земјоделство. Наместо да трошат огромни количини електрична енергија за ладење на површински хали, тие го изградија Underground Hypogean Cells Project — првиот светски центар за подземно ладење на овошје, сместен во стар рудник за доломит. Јаболката се чуваат во карпи на длабочина од стотици метри, каде што природната температура овозможува огромна заштеда на струја и вода.
Дека овој модел е стабилен и во кризни времиња, покажуваат и финансиските извештаи. И покрај геополитичките тензии и растот на трошоците во светот, одборот на директори на Мелинда објави рекордни исплати кон своите фармери-членки од реколтата, обезбедувајќи им сигурност и профитабилност.
Поука за македонските овоштари
Македонските земјоделски задруги сè уште ја бараат својата вистинска пазарна улога. Кај нас често постои скептицизам кон здружувањето, но примерот на „Мелинда“ јасно покажува дека европските задруги се чист капиталистички бизнис инструмент — каде сопственици се самите фармери.
Кога преспанскиот или росоманскиот земјоделец ќе сфати дека со својот сосед не е конкурент на пазарот, туку сојузник, македонскиот аграр конечно ќе го направи клучниот чекор напред. Институционалната поддршка и проектите за развој на задругите во Македонија се достапни, но иницијативата мора да тргне од самите производители на терен.
