Можат ли големите комбинати да го развијат македонскиот аграр или барем да го стопираат негативниот тренд во земјоделското производство? Какви се нивните капацитети, какви се очекувањата од државата и што е она што заеднички може да се превземе да ја намалиме зависноста од увоз и да се обезбеди доволно домашно производство на храна за сите граѓани.
На оваа тема разговараме со Весна Белешовска Бунтевска, извршна директорка на ЗК Пелагонија, водечка компанија во рамките на агробизнисот во државата и најголемиот производител на храна во земјата. Комбинатот располага со 16 000 хектари земјоделско земјиште, а во склоп на комбинатот се кравараска и овчарска фарма, потоа рибник, фабрика за добиточна храна, центар за семепроизводство и биогасна централа.
За можностите на комбинатот, начинот на исплата на субвенциите, циркуларната економија, важноста од поволни земјоделски кредити за инвестирање во секторот, потребата и вложувањето во професионален кадар, инвестирање во системи за наводнување, подигање на стакленици и за други амбициозни планови на ЗК Пелагонија, слушнето од излагањето на Белешовска.
Функционирањето на циркуларната економија, е императив во функционирањето на Европската унија, која преку Европската агенција за животна средина ја поставува циркуларната економија како неопходност за постигнување на целта на ЕУ за климатска неутралност до 2050 година и запирање на загубата на биолошката разновидност и Агендата за изградба на обновливи извори до 2030 година (во која се предвидени и одобрени 83 милијарди евра за изградба на централи на биогас и биометан). Согласно политиката за храна на ЕУ од „фарма до трпеза“ и како политика на обновливи извори на енергија согласно директивата RED II имплементирана во законскиот декрет 199/2021 и директивата RED III4, очигледно е залагањето на ЕУ во промоција на циркуларната економија како неопходност во заштита на животната средина и како нужен предуслов за постигнување на претходно наведената цел за до 2050 година да се постигне климатска неутралност, зачувување на ресурсите и запирање на уништувањето на биодиверзитетот – вели Белешовска Бунтевска.
Што се однесува до висината на субвенциите кои ги одвојува државата за развој на аграрот, Белешовска е децидна дека начиот на субвенцинирање мора да се промени, односно да се врати како што беше пред осум години кога не постоеше лимитирање на средствата за големите компании. Ова го поткрепува со фактичката состојба во вкупниот аграр, намалување на обработливите површини, особено пченицата, потоа зголемениот увоз на храна која можеме дома да ја произведеме.
За споредба со другите држави, пример со Хрватска која има значително повисоки субвенции и добра стратегија со која ги зголемија површините под пченица за 25% или за 40.000 ха, а кај нас се намалени за 6% или за 4.000 ха. Во надворешно трговската размена Хрватска остварува суфицит, а во 2023 година тој е најголем кај житариците и изнесува 223,5 милиони евра додека кај маслените и индустриските култури изнесува 102,3 милиони евра.
Бројот на говеда во Хрватска прилично стабилен и минимален пораст, а кај нас пад од 50% во последните 5 години. За разлика од Хрватска каде просечната количина на млеко по крава изнесува 5.867 л, во Македонија просекот е 3016 л по крава, што е повеќе од двојно помало производство по крава споредено со европскиот просек од 7791 литри.
Во Македонија планирано е да се одвојат вкупно 135.000.000 евра за подршка на земјоделието, додека во ХР на годишно ниво се одвојуваат околу 800.000.000 евра. Ако Хрватска обработува 1.500.000 ха, а Македонија 514.000 ха, Хрватска има 533 еуро/ха, додека Македонија 262 еуро/ха. Ова покажува дека Македонија има двојно помала подршка во земјоделието, отколку што има Хрватска. Компанија како нашата има 15 мил евра финансиска помош од државата. Тоа е таа разлика во стратегија за развој на агросекторот – изјави Белешовска.
За раководната позиција на која се наоѓа, за секторот кој го води, директорката Белешовска со скромност и љубов кон земјоделското производство, вели дека е задоволна што работи една благородна професија, која оплеменува но и обврзува затоа што станува збор за најважното, храната на граѓаните. Ги повика младите да не се откажуваат од земјоделството затоа што производството на храна е перспективна стопанска гранка која допрва доаѓа на цена.
