Реакција на јавно изнесените тврдења на порталот Антропол во написот
„Како бизнис-елитата профитира од зелените субвенции“
Во врска со неодамнешната објава на порталот „Антропол“ во која се проблематизира субвенционирањето на биогасни централи во земјава, чувствувам обврска пред јавноста да појаснам неколку клучни аспекти поврзани со политиките за обновлива енергија и економската логика зад повластените тарифи.
Биогасот е повеќе од енергија. Системот на премиум тарифи (или т.н. feed-in tariffs) не е македонски изум, туку долгогодишна европска и глобална пракса. Биогасните централи не само што произведуваат електрична енергија, туку имаат двојна еколошка улога: ги рециклираат органските отпадоци (земјоделски, сточарски и урбани) и значително го намалуваат испуштањето на метан – еден од најопасните стакленички гасови.
За разлика од сончевата или ветерната енергија, биогасот може да се контролира и работи 24/7, што го прави клучен за балансирање на енергетската мрежа. Се работи за континуирана и стабилна енергија. Токму затоа во повеќе земји во ЕУ, тој добива и дополнителни стимулации за флексибилност и стабилност на снабдување.
Европа и светот масовно инвестираат во биогас. Податоците на Европската биогас асоцијација (EBA) се јасен индикатор:
Производството на биометан во Европа порасна од 26 TWh во 2019 на 32 TWh во 2020 година – раст од 25%.
Европа има над 24.000 биогас постројки
Германија има над 12.000 биогас постројки, со субвенции за флексибилно производство со цел стабилизирање на мрежата.
Во регионов Македонија има најниска feed-in тарифа за биогас од 180 еуро/ МWh
Италија нуди грантови за биометан до 2,9 милиони евра по нов објект со гарантирана цена за 15 години.
Во САД, производителите добиваат државни кредити до $45/MMBtu, а биометан од сточен отпад достигнува индекс на -225 CI, што го прави едно од најеколошките горива во транспортниот сектор. Во Калифорнија и Канада, такви проекти се поддржани преку законски обврски и договори до 20 години.
Македонските субвенции не се исклучок туку се дел од глобален тренд. Тврдењата дека „бизнис-елитите“ профитираат на сметка на граѓаните ја игнорираат основната економска логика: инвестициите во биогас имаат високи иницијални трошоци, долгорочна исплатливост и јавен интерес. Тие се поддржани токму поради ризикот, технологијата и еколошкиот придонес што го носат. Доколку има сомнежи за клиентелизам или нетранспарентност, истите треба да се испитаат институционално. Но, генерализацијата и дискредитацијата на целиот систем за зелени субвенции претставува сериозно поткопување на македонската енергетска транзиција. Наместо да ја дискредитираме целата стратегија, потребно е да работиме на зголемена транспарентност, јавна контрола и правична распределба на поддршката.
На крајот би сакал посебно да потенцирам дека повластените тарифи не се „подарок“, туку јавна инвестиција со поврат во eнергетската стабилност, заштита на животната средина и економски развој преку вработување и домашно производство.
Ги повикувам сите актери – политичари, институции, новинари и јавноста, да водиме одговорна дебата базирана на факти, експертска анализа и јавен интерес, а не на сензационализам.
Обновливите извори не се закана, тие се услов за опстанок. Биогасот не е рекет, туку можност.
Цветан Панделески
